ZAGREB - Francuski režiser Eric Rohmer, velikan novog vala i najvitalniji od niza modernističkih “staraca” francuske kinematografije, preminuo je u ponedjeljak u Parizu u 89. godini života. Francuski film izgubio je tako ne samo zaslužnog povijesnog velikana, značajnog kritičara i još značajnijeg režisera, nego i aktivnog autora koji je, premda debelo u devetoj dekadi, do smrti snimao pametne i vrsne filmove. Rođen 1920. u Nancyju, pod imenom Maurice Scherer, tijekom 50-ih godine uključio se u krug kritičara i filmofila oko časopisa Cahiers du cinema (1951.) u kojem su uz njega i drugi budući autori “nouvelle vaguea” - Truffaut, Godard, Chabrol.
Psihološka napetost
U tom razdoblju piše i relevantnu monografiju o Hitchcocku, a od 1957. do 1963. glavni je urednik Cahiersa. Upravo u tom razdoblju većina bivših suradnika časopisa snima prve filmove i preko noći postaju klasici. Rohmer/Scherer bavi se kritikom, snima kratke filmove i još je uvijek daleko od redateljske reputacije. Stvari se počinju mijenjati sredinom 60-ih, s ciklusom šest filmova “Moralne priče”, od kojih su treći, četvrti i peti - “Kolekcionarka” (1967), “Noć kod gospođice Maud” (1969) i “Claireino koljeno” (1970)- danas najprikazivaniji Rohmerovi klasici.
Sklon ciklusima, Rohmer potom snima “Uzrečice i poslovice”, te - debelo u devedesetima - vrhunac svog opusa, ciklus “Četiri godišnja doba” (1990-1998). Premda je među velikanima novog vala bio onaj koji se najkasnije i najsporije afirmirao, Rohmer je uspješnije od njih odolijevao vremenu. Ugled mu je samo rastao, a filmovi su mu, što je bio stariji, bili bolji. Genijalnu “Jesensku priču” - posljednju među “Godišnjim dobima” - snimio je 1998., u 78. godini, a posljednji film, “Ljubav Astree i Celadona”, u 87. Rohmerovi filmovi uglavnom se zbivaju u ambijentu obrazovana francuskog građanstva, vrlo često na ladanjama ili u idiličnom okružju, u kojem kroz dijaloge gradi međuljudske tenzije, erotsku i psihološku napetost.
Blaćenje revolucije
Kako mu filmovi izrazito počivaju na dijalogu, površniji su filmofili prigovarali kako je Rohmer u stvari “radio sa slikom”, no ništa ne može biti pogrešnije od toga - jer, filmovi su mu uvijek bili kinematički zanimljivi, režija kontrolirano suzdržana ali filigranski točna, a rad s glumcima najjači adut. Rohmera naprosto nije zanimalo da film opterećuje onim što u njemu nije bitno. Kad je kao starac 2001. snimao “Engleskinju i kneza”, dramu iz doba francuske revolucije, nije imao novaca za scenografiju i statiste, pa je iza glumaca stavio obične kartonske kulise s crtežom ambijenata u kredi.
Rohmerovi autorski svijet bio je - slično kao Ozuov ili Hitchcockov - klasno posve zatvoren: nije ga zanimalo socijalno, nikad se nije bavio nižim klasama, u njegovim se filmovima tek sporadično radi. Kad je snimio “Engleskinju i kneza”, izazvao je buru u Francuskoj, gdje je njegov film optuživan kao promonarhistički i kao blaćenje francuske revolucije. S druge strane, Rohmer je bio nenadmašan tvorac karaktera. I u dubokoj starosti znao je portretirati uvjerljive tinejdžere, a filmskim ambijentima uzduž je premrežio Francusku.
Modernistički klub
U šumi velikana koju je u kratkom zlatnom razdoblju od 1958. do 1961. iznjedrio “nouvelle vague”, Rohmer je, kako su prolazile godine, od epizodista postajao protagonist. Truffaut je danas napola zaboravljen, Godardu se mahom gledaju tri-četiri rana filma, kod Chabrola od šume često ne vidite stablo. Rohmer je, pak, sporo rastao, ali je porastao velik, postavši ravnopravnim članom modernističkog kluba velikih koji polako parti na “onu tamo” stranu: nakon Fellinija, Antonionija, Bergmana i Tarkovskog, sad je otišao i on.
